مقاله زکری ویلن به بررسی فروپاشی بزرگ‌ترین شهر پیشاصنعتی زمین و درس‌های آن برای پراکندگی شهری امروز می‌پردازد. انتشار در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶، زمان مطالعه ۷ دقیقه.

سقوط بزرگترین شهر پیشاصنعتی زمین چه درسی برای کلانشهرهای امروز دارد؟

نویسنده: زکری ویلن (Zachary Whalen)
منبع: پلنتیزن (Planetizen)
تاریخ انتشار: جمعه، ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۰۰ به وقت اقیانوس آرام
زمان مطالعه: ۷ دقیقه

به گزارش وبسایت تخصصی شهرسازی پلنتیزن، زکری ویلن در یادداشتی با عنوان اصلی «What the fall of earth’s largest pre-industrial city can teach us about urban sprawl» به بررسی فروپاشی بزرگترین شهر پیشاصنعتی زمین و پیامدهای آن برای شهرهای امروز پرداخته است. این یادداشت که روز جمعه ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، نشان میدهد که چگونه «گسترش بیرویه شهری» یا همان پراکندگی شهری، میتواند حتی قدرتمندترین تمدنهای کهن را از پای درآورد.

آنگکور؛ شهری که با خودکامگی گسترده شد

به نقل از این مقاله، آنگکور در کامبوج امروزی، پایتخت امپراتوری خمر و بزرگترین شهر پیشاصنعتی جهان بود. این شهر در اوج شکوفایی خود، حدود هزار کیلومتر مربع مساحت داشت و از شبکه پیچیدهای از کانالها، مخازن آب، معابد و محلههای مسکونی برخوردار بود. آنگکور با زیرساختهای آبی عظیم خود نمونهای از یک شهر برنامهریزیشده بود، اما همین گستردگی افقی و اتکای بیش از حد به یک سیستم آبِ سختگیرانه، ریشه آسیبپذیری آن شد.

نویسنده معتقد است که رشد پراکنده شهری در آنگکور، برخلاف تصور رایج، فقط یک مشکل زیباییشناختی یا ترافیکی نبود؛ بلکه یک مسئله بقا محسوب میشد. ترکیب تغییر اقلیم، خشکسالیهای طولانی، سیلهای ویرانگر و ناتوانی زیرساختهای آبی در سازگاری با این شرایط، به فروپاشی تدریجی شهر انجامید.

درسهایی برای شهرهای مدرن

ویلن در این مقاله تأکید میکند که الگوهای توسعه شهری در آنگکور شباهتهای زیادی به شهرهای امروزی دارد: جادههای پهناور، محلههای کمتراکم، وابستگی به منابع بیرونی و نبود انعطاف در برابر بحرانهای محیطی. از این رو، سقوط آنگکور میتواند بهعنوان یک هشدار جدی برای کلانشهرهایی تلقی شود که هنوز در مسیر «پراکندگی افقی» حرکت میکنند.

جدول ۱: درسهای سقوط آنگکور برای شهرسازی مدرن

به نوشته ویلن، آنگکور از نظر «شهرسازی پیشاصنعتی» یک شاهکار بود؛ اما همین شهر نتوانست به تغییرات اقلیمی پاسخ دهد. کانالهای عظیم آبیاری که در روزگار وفور باران، شهر را تغذیه میکردند، در دوره خشکسالی یا سیلابهای شدید به عامل ویرانی تبدیل شدند. این نشان میدهد که زیرساختهای صلب و بزرگمرگ وابسته به شرایط ثابت آب و هوایی، در برابر نوسانهای اقلیمی بسیار شکنندهاند.

آیا فروپاشی آنگکور یک هشدار است؟

نویسنده در بخش دیگری از این یادداشت تأکید دارد که «پراکندگی شهری» نهتنها باعث افزایش مصرف انرژی و آلودگی میشود، بلکه تابآوری شهرها را در برابر بحرانهای آینده کاهش میدهد. وقتی شهری بهصورت افقی گسترش مییابد، زیرساختهای آن گرانتر، مدیریت آن پیچیدهتر و واکنش به بحرانهای طبیعی کندتر میشود.

ویلن استدلال میکند که شهرهای مدرن هنوز در حال تکرار اشتباه آنگکور هستند؛ ساختوساز در مناطق سیلخیز، توسعه بدون محاسبه منابع آب، گسترش جادهها بهجای تقویت حملونقل عمومی و نادیده گرفتن تغییر اقلیم، همگی نمونههایی از این تکرار هستند.

نتیجهگیری: شهرها باید از دل ویرانهها درس بگیرند

مهمترین پیام این مقاله را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: شهرهای موفق فقط آنهایی نیستند که بزرگتر میشوند، بلکه آنهایی هستند که در برابر شوکهای آینده مقاومتر باقی میمانند. سقوط بزرگترین شهر پیشاصنعتی زمین نشان داد که رشد بیتوقف و بیبرنامه، سرنوشتی جز فروپاشی ندارد.

این یادداشت تحلیلی به مدت ۷ دقیقه «زمان مطالعه» طراحی شده و از دادههای تاریخی و شهرسازی برای توضیح یکی از مهمترین چالشهای شهری معاصر استفاده کرده است. خوانندگان میتوانند برای مشاهده متن کامل و دسترسی به سایر تحلیلهای مرتبط، به پروفایل نویسنده یا صفحه اصلی پلنتیزن مراجعه کنند.

منبع

کانال انجمن شهرسازی در بله: https://ble.ir/join/Zjg1ZGEwZD
کانال انجمن شهرسازی در تلگرام: https://t.me/urbanitychannel
گروه انجمن شهرسازی ایران در تلگرام: https://t.me/Urbanity_ir